Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің құзыреті шегінде Doing Business көрсеткіштері

        ҚазақстанРеспубликасыҚаржыминистрлігіМемлекеттіккірістеркомитетініңеңмаңыздыміндеттерініңбірі - Дүниежүзілікбанктің «DoingBusiness» рейтингіндегіҚазақстанпозициясының  жақсаруы.  

Үкіметтіңелдегі бизнес ахуалыныңжақсаруындағыәрекеттерінобъективтісыртқыбағалауболыптабылатын «DoingBusiness» рейтингін, Дүниежүзілікбанкі жыл сайын 11 индикатор бойыншаәлемніңкөптегенелдеріндеөткізеді.

Дүниежүзілікбанктіңкомандасы«Doing Business-2018» есебіндайындады. 2017жылдыңқорытындысыбойыншаҚазақстан190 елдің арасыңнан 36орынғаиеболды.

Дүниежүзілікбанктің «DoingBusiness» рейтингіндегіҚазақстанпозициясыныңжақсаруы, ҚазақстанРеспубликасыПрезидентініңәлемніңдамыған 30 мемлекетініңқатарынакірутапсырмасынаншығатынмемлекеттіңбасымдыміндетіболыптабылады.

ҚазақстанРеспубликасыҚаржыминистрлігіМемлекеттіккірістеркомитетініңқұзыретінемынадайиндикаторларенеді:

• салық салу;

• төлемқабілетсіздігіншешу.

•халықаралық сауда (ҰЭМ жауапты, ҚР коса орындаушы)

«Салық салу» көрсеткішібойынша 190 елдің ішінен Қазақстан 10 ұстаныммен (өткен жылы 60-шы орын) жақсарту арқылы 50-ші орынды иеленді.

Бұл көрсеткіштер әкімшілік кедергілерді азайту және жеңілдету есебінен жақсарды.  

Біріншіден. 2017 жылы салықтық тексеруді реформалау барысында инспекцияларды тағайындау және жүргізу тәртібін қайта қарастырдық. Нәтижесінде, 2017 жылдың 12 айында салықтық және кедендік тексерулердің саны шамамен жартысына қысқарды. 2016 жылы біз 77860 тексеріс жүргіздік, 2017 жылы тек 42873 тексеру жүргізілді, бұл 45%-ға аз. Сонымен бірге, салықтық тексерулердің тиімділігін арттырдық, салық тексерулеріне сәйкес бюджетке 94,8 млрд теңге жиналды, өткен жылмен салыстырғанда бұл көрсеткіш 1,5 есеге артты.

Екіншіден, 2017 жылдың 1 шілдесінен бастап салық төлеушілердің салықтық бақылау нәтижелері  туралы шағымдарын қарау тәртібі өзгерді. Қазіргі уақытта Апелляциялық процедуралар Қаржы министрлігінің деңгейінде жүргізілуде, ал мүдделі мемлекеттік органдардың өкілдері мен «Атамекен АЭС» өкілдері кіретін апелляциялық комиссия инспекциялардың қорытындылары туралы хабарландыруларды қарайды.

Үшіншіден, ең түбегейлі реформалар – жана Салық кодексі қосылған құн салығының дебеттік балансын қайтаруды қарастырады. Яғни, 2019 жылдың 1 қаңтарынан бастап ҚҚС бойынша есепшотты қолданатын кез-келген салық төлеуші ҚҚс-ның барлық сомаларын қайтара алады. (ҚР 25.12.2017 ж. "Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" ҚазақстанРеспубликасының Кодексін қолдануғаенгізу туралы" Заңы)

Бірінші кодекс нормативтерді бекітті, Екінші салық ауыртпалығын төмендетті, ал үшінші Кодекстің міндеті – идеологияны өзгерту және оңайлату.

Идеологиясы адал салық төлеушіні қорғауға бағытталған. Әкімшілік қарапайымдылыққа ие болды және салықтарды өздігінен төлеуге ынталандырады. Сонымен қатар, парадигмалар ауысуы клиентке бағдарланған жаңа улгілерді қолдануға мүмкіндік береді:

Біріншіден, жаңа драйвер моделінің негізінде бизнеспен бірге кірістерді жоспарлау.

Екіншіден, тексерулер мен экономикалық зерттеулерді қысқарту.

Үшіншіден, бұл салық есептілігінің нысандарын қысқарту, салықтық консалтингті кеңейту және мемлекеттік кіріс органдарының инфрақұрылымын жетілдіру арқылы мемлекеттен бизнеске көмек.

Жауап ретінде бизнесте салықтық әкімшілендіру үшін қажетті ақпаратқа қатысты ақпараттық ашықтық қамтамасыз етіледі, ол қоғамдық бақылаудың және мемлекеттік кірістердің тәуекелдерді басқару жүйесінің күш-жігерін біріктіреді.

Салық төлеушілердің барлық санаттарына ҚҚС-ны қайтару нормасы 2019 жылғы 1 қаңтарға дейін тоқтатылды.  (ҚР 25.12.2017 ж. "Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" ҚазақстанРеспубликасының Кодексін қолдануғаенгізу туралы" Заңы)

 «Салық салу» индикаторы бойынша позицияларды жақсарту бойынша  жоспарланатын шаралар ретінде, келесі жоспарланады:

  1. ҚҚС-тың барлық төлеушілерімен электронды шот-фактураларды жазып алу, және арнайы ҚҚС шотты енгізу;
  2. Салыстыру шоты болған жағдайда ҚҚС бойынша дебеттік балансты қайтару.

Тіркелген ҚҚС төлеушілер санының статистикасы

        Әкімшілік кедергілерді азайту мақсатында  қосымша құн салығын (бұдан әрі-ҚҚС) төлеуші ретінде есептік тіркелу мемлекеттік қызметінің рәсімдері қайта қаралып және жеңілдетілген болатын. Заңнамалық өзгерістер нәтижесінде 2017 ж. 1-мамырынан салықтөлеушілер  ҚҚС төлеуші ретінде тіркеу есебіне келесідей жолдармен тұра алады:

1)    Мемлекеттік кірістер органына жазбаша немесе электронды түрде ҚҚС төлеуші ретінде  тіркеу есебіне тұру жөнінде арыз беру арқылы;

2)    Бизнес сәйкестендіру нөмірі Ұлттық реестрінде заңды тұлға ретінде мемлекеттік тіркеу кезінде;

Қазіргі таңда «Салықтөлеушілер кабинеті» веб-порталында электрондық арыз толтыру арқылы немесе e.gov электрондық үкімет порталында заңды тұлға ретінде тіркеу кезінде электрондық арыз толтыру арқылы жүзеге асыру мүмкіндігі бар. Бұрынғыдай Мемлекеттік кірістер органдарына міндетті түрде аяқтай бару  қажет емес.

2017-жылдың қорытындысы бойынша ҚҚС төлеуші ретінде 12713 салық төлеушілер электронды түрде тіркелген.

2018 жылдын бірінші тоқсанының қорытындысы бойынша ҚҚС төлеуші ретінде 15672 салық төлеушілер электронды түрде тіркелген.

«Халықаралық сауда» индикаторы бойынша

 «Халықаралық сауда» индикаторы бойынша Қазақстан 123-орынға ие болды (өткен жылы 119), 4 позицияға төмендеді (ҰЭМ жауапты, ҚМ қоса орындаушы).

Бұл көрсеткіштің төмендеу себебі – экспортқа үлкен уақыт пен қаржылық шығындар.

Индикатор «Халықаралық сауда» тауарлар экспорты ғана емес тауарларды экспорттың кедендік рәсімімен білдіреді. Бұл көрсеткіш тауарлардың импорты мен экспортын байланысты барлық шығыстарды (уақыты мен брокерлердің тіркеу үшін басқа мемлекеттік органдардың рұқсаттардың ақшалай шығындар, т.б. тауарларды тиеу, тасымалдау және түсіру үшін кедендік құжаттама) кіреді. Осылайша, институтаралық зерттеу (ҚМ, ҰЭМ) осы көрсеткіштің таңдамалы операцияларды шығындарды бөлісу бойынша айтарлықтай емес және қаржылық шығындарды (894 АҚШ доллары) орташа 70 доллар тұр, және орташа 7 сағат жұмсалған уақыт (261 сағат).

Кедендік операцияларды тездету және жеңілдету мақсатында, сыбайлас жемқоролыққа қарсы тиімділікті арттыру. Қазіргі таңда «Е-терезе» принципін сақтаумен тауарлардың электрондық декларациялауды енгізу бойынша жұмыс жүргізілуде.

2017 жылдың  1 қазанынан бастап  «Астана 1» АЖ-нің «Транзит» модулі іске асырылды. Жаңа Кодекстің электронды декларацияны қолдануы қарастырылғандығын ескере отырып, 2018 жылдың 1 қаңтарынан бастап (ASYCUDA) алаңында АСТАНА-1 ақпараттық жүйесінде «Экспорт 10» модулі, 1 сәуірден бастап «Импорт»модулі және өзге кедендік рәсімдер іске қосылды, оның аясында 100% электронды декларация қарастырылған.

 

2018 жылдың 9 тамызына

 

Тіркелген

т/д (ед.)

Жасыл коридор (ед.)

Қызыл коридор (ед.)

Сәрі коридор (ед.)

Мемлекеттік кірістер органдарының қызметкерлері толтырған  т/д саны

Транзит

317 465

295 693

2 379

19 393

4

Экспорт

46 314

43 714

256

2116

189

Импорт

117 710

74 436

5 830

32 377

 

Өзге рәсімдері

10 293

8 268

9

171

 

Жалпы, СЭҚ қатысушылары Қаржы министрлігінің осы бастамасын оң қабылдады. Осы ақпараттық жүйе СЭҚ қатысушыларына қолдануға тегін болғанымен түсіндіріледі. Мәліметтерді жаңарту аутсорсингі тартусыз  МКК күшімен жүзеге асырылады.

Уақытты қысқарту мақсатында «Электронды Үкімет» төлем шлюзы (ЭҮТШ) арқылы төлем жөнінде мәлімет жолдау енгізілді.

Мемлекеттік қызмет көрсетуді жетілдіру, «DoingBusiness»  рейтингінде Қазақстан позициясын жақсарту мақсатында, «Төлемдер және төлем жүйелері туралы» Қазақстан Республикасының 2016 жылғы 26-шілдедегі Заңының 25-бабының 10-тармағында банктердің "электрондық үкіметтің" төлем шлюзі (бұдан әрі – ЭҮТШ) арқылы мемлекеттік органдарға, соттарға бюджетке төлемдер төлеумен, міндетті зейнетақы жарналарын, міндетті кәсіптік зейнетақы жарналарын және әлеуметтік аударымдарды аударумен, сондай-ақ Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкімен келісу бойынша ақпараттандыру саласындағы уәкілетті орган белгілеген тәртіппен және мерзімде мемлекеттік көрсетілетін қызметтерге ақы төлеумен байланысты жүзеге асырылған төлемдер және (немесе) ақша аударымдары туралы мәліметтер мен ақпаратты беру жөніндегі міндеттері бекітілген.

Сондай-ақ Төлемдер туралы заңның 50-бабының 5-тармағына сәйкес ЭҮТШ  арқылы берілген мәліметтер мен ақпаратты кері қайтарып алуға және көрсетілген төлемдерді төлеуге арналған төлем құжаттарының орындалуын тоқтата тұруға жол берілмейді.

Осылайша бюджетке төленетін міндетті және басқа да төлемдер бойынша ақпараттарды, оларды қағаз түрінде растаусыз бір терезе қағидаты бойынша ЭҮТШ арқылы тиісті мемлекеттік органдардың, соттардың ақпараттық жүйелеріне беру жөніндегі банктің міндеттемесі заңды деңгейде белгіленген.

1-қараша 2016 жылдан бастап іске қосылған салық және кеден төлемдері бойынша аталған өзара іс-қимыл салық төлеуші төлеуді жүзеге асырғаннан кейін Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігінің Мемлекеттік кірістер комитетінің (бұдан әрі-ҚР ҚМ МКК) ақпараттық жүйесіне (бұдан әрі-АЖ) төлемдер туралы ақпаратты беру мерзімін 2 жұмыс күнінен бірнеше минутқа дейін қысқартуға мүмкіндік берді.

Онлайн режимінде ақпараттарды беру бюджетке төленген салықтық және кедендік төлемдерді жедел растау, тауарларды шығару кезінде төлемді растайтын құжаттарды ұсынуды талап етуді жою, салық төлеушінің жеке шотына төлемді уақтылы және атаулы тарату және тиісінше мемлекеттік қызметті уақтылы көрсету мақсатында іске асырылды.

1 ақпан 2018 жылғы жағдай бойынша онлайн төлем жүйесіне 33 Банктің ішінен 27 Банк қосылды, олардың ішінде кедендік төлем бойынша – 24 Банк («Қазпошта» АҚ, «Халық банк» АҚ, «ЭкспоКредит» АҚ, «Al-Hilal Ислам Банкі» АҚ, «Банк KassaNova» АҚ, «Шинхан Банк» АҚ, «DeltaBank» АҚ, «QazaqBanki» АҚ, «АТФ Банк» АҚ, «Банк ВТБ» АҚ, «RBK Банк» АҚ, «Эксимбанк Казахстан» АҚ, «ForteBank» АҚ, «Евразийский Банк» АҚ, «КАЗКОММЕРЦБАНК» АҚ, «АлтынБанк» АҚ, «КаспийБанк» АҚ, «ДБ Банк Китая в Казахстане» АҚ, «Ситибанк Казахстан» АҚ, «Торгово-промышленный Банк Китая в г.Алматы» АҚ, «Банк ЦентрКредит» АҚ, «Қазақстанның тұрғын үй құрылыс жинақ банкі» АҚ, «Нұрбанк» АҚ, «CapitalBankKazakhstan» АҚ).

Төлеуші немесе үшінші тарап төлеуші төлеушіге кедендік баждардың, салықтардың және өсімпұлдардың есебіне ақы төлегенде, Қазақстан Республиқасының «Қазақстан Республикасындағы кеден ісі туралы» Кодексінің 138-бабына сәйкес тәуарларды шығарғаны үшін оларды төлеу туралы растауды, оның ішінде банктердің екінші деңгейінде және «электронды үкімет» төлем шлюзі арқылы кедендік баждардың, салықтардың төленген сомалары туралы банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар.

Төлем қабілетсіздігін шешу индикаторы бойынша

Дүниежүзілік банктің «Doing Business 2018» есебіне сәйкес, Қазақстан  2 ұстанымға (37 орын) төмендеп «Төлем қабілетсіздікті шешу» индикаторы бойынша 39-шы орынды иеленді.

Көрсеткіш нормативтік-құқықтық базаның тиімділігі индексін қосқанда, 5  индикатордан тұрады. Ен жоғары индекс көрсеткіші 16 бал болуы мумкін. Өткен жылы индекс 15 ұпаймен белгіленді.

Дүниежүзілік банктің «Doing Business» рейтингісінде Қазақстанның позициясын жақмарту үшін халықаралық сарыпшалармен жұмыс жасау аясында «Оңалту және банкроттық туралы» Қазақстан Республикасының қолданыстағы Заңы банкроттық рәсімдерін қысқарту және әкімшілік шығыстарды қысқарту мақсатында өзгертілді, атап айтқанда:

  • банкроттық жөніндегі менеджерлер кепілдік субъектісін оның кредиттік несие берушісіне оның талаптарын орындау нәтижесінде берген кезде уақытша жер пайдалану құқығын сатып алудан босатылады;
  • банкрот заңды тұлғаның филиалын (өкілдігін) тоқтатуды тіркеу тәртібін оңайлатты;
  • әкімгердің сыйақы мөлшерін анықтау тәртібі өзгертілді;
  • кредиторларға кредиторлар жиналысынын қалай хабардар етудің баламасы берілді;
  • кредиторлардың мәжілісін өткізу тәртібі және шешім қабылдау туралы дауыс беру өзгертілді.
  • Банкроттық жөніндегі менеджердің міндеттері, оның ішінде оларды орындау шарттары көрсетіледі

«Салық салу» көрсеткіші бойынша

190 елдің ішінен Қазақстан 10 ұстаныммен (өткен жылы 60-шы орын) жақсарту арқылы 50-ші орынды иеленді.

Бұл көрсеткіштер әкімшілік кедергілерді азайту және жеңілдету есебінен жақсарды.  

Тіркелген ҚҚС төлеушілер санының статистикасы

Әкімшілік кедергілерді азайту мақсатында  қосымша құн салығын (бұдан әрі-ҚҚС) төлеуші ретінде есептік тіркелу мемлекеттік қызметінің рәсімдері қайта қаралып және жеңілдетілген болатын. Заңнамалық өзгерістер нәтижесінде 2017 ж. 1-мамырынан салықтөлеушілер  ҚҚС төлеуші ретінде тіркеу есебіне келесідей жолдармен тұра алады:

1)    Мемлекеттік кірістер органына жазбаша немесе электронды түрде ҚҚС төлеуші ретінде  тіркеу есебіне тұру жөнінде арыз беру арқылы;

2)    Бизнес сәйкестендіру нөмірі Ұлттық реестрінде заңды тұлға ретінде мемлекеттік тіркеу кезінде;

Қазіргі таңда «Салықтөлеушілер кабинеті» веб-порталында электрондық арыз толтыру арқылы немесе e.gov электрондық үкімет порталында заңды тұлға ретінде тіркеу кезінде электрондық арыз толтыру арқылы жүзеге асыру мүмкіндігі бар. Бұрынғыдай Мемлекеттік кірістер органдарына міндетті түрде аяқтай бару  қажет емес.

2017-жылдың қорытындысы бойынша ҚҚС төлеуші ретінде 12713 салық төлеушілер электронды түрде тіркелген.

2018 жылдын бірінші тоқсанының қорытындысы бойынша ҚҚС төлеуші ретінде 14719 салық төлеушілер электронды түрде тіркелген.

«Халықаралық сауда» индикаторы бойынша

«Халықаралық сауда» индикаторы бойынша Қазақстан 123-орынға ие болды (өткен жылы 119), 4 позицияға төмендеді (ҰЭМ жауапты, ҚМ қоса орындаушы).

Бұл көрсеткіштің төмендеу себебі – экспортқа үлкен уақыт пен қаржылық шығындар.

Төлем қабілетсіздігін шешу индикаторы бойынша

Дүниежүзілік банктің «Doing Business 2018» есебіне сәйкес, Қазақстан  2 ұстанымға (37 орын) төмендеп «Төлем қабілетсіздікті шешу» индикаторы бойынша 39-шы орынды иеленді.

Көрсеткіш нормативтік-құқықтық базаның тиімділігі индексін қосқанда, 5  индикатордан тұрады. Ен жоғары индекс көрсеткіші 16 бал болуы мумкін. Өткен жылы индекс 15 ұпаймен белгіленді.